HASTALARIN HAKLARI 

Hasta Hakları, hastaların sağlık çalışanları ve kurumları ile ilişkilerinde korunma altına alınması gereken çıkarlarını ifade eder. Hasta hakları, uluslar arası sözleşmeler, anayasa ve yasal düzenlemelerle hukukun korunması altındadır. Ülkemizde hasta haklarıyla ilgili hukuki çerçeve “Hasta Hakları Yönetmeliği” ile çizilmiştir. Ortak insani değerlerden hareketle ifade edilmiş olan hasta hakları şunlardır:

Sağlık Hizmetlerinden Yararlanma

İnsanların sağlıklarını koruma ve geliştirme hakları vardır. Bu haklarını yerine getirebilmek için sağlık hizmetlerinden adalet ve hakkaniyete uygun olarak yararlanma hakkına sahiptirler. Sağlık hizmetlerinin sunumuna yönelik politikalarının belirlenmesine katılma ve hizmetin sunulma süreci ile ilgili önerilerde bulunma hakkı vardır.

Sağlık Kurumu ve Personeli ile İlgili Haklar

Hastaların sağlık kurumları hakkında bilgi isteme hakları vardır. Sağlık kurumunun kapasitesi, bulunan poliklinik ve klinikler, uygulanan tedaviler, tedavi başarıları hakkında, hasta bilgi talep edebilir. Hasta muayene ve tedavi olacağı sağlık personelini tanıma hakkına da sahiptir. Hasta bu bilgiler ışığında sağlık kurumunu ve personelini seçebilir ve değiştirebilir. Bu seçme ve değiştirme hakkını idari düzenlemelerle belirlenmiş sınırlar içerisinde kullanır.

Öncelik Sırasının Belirlenmesi

Hasta, sağlık hizmeti esnasında, öncelik sırasının belirlenmesi ve sıraya uygun şekilde sağlık hizmetinden yararlanmayı isteme hakkına sahiptir. Adli ve acil vakalar gibi tıbbi gereklilik halindeki hastalara öncelik verilebilir.

Tıbbi Gereklere Uygun Tedavi Görme

Hastaya uygulanacak her türlü tanı, tedavi yöntemi ve işlemlerinin tıbbi gereklere, bilimsel verilere ve yasal kurallara uygun olması gerekir. Tıbbi gerekler dışında hastaya müdahale yapılamaz. Hastaların kendi talebi bile olsa, ötenazi uygulanamaz, hastaya öldürücü ve sağlığına zarar verici ilaç veya tedavi uygulanamaz. Hastanın her türlü tıbbi müdahale esnasında, gereken tıbbi özeni görme hakkı vardır.

Bilgi Alma

Hastanın sağlık durumu, hastalığı, tanı ve tedavi yöntemleri, ilaçlarını nasıl kullanacağı, tedavi olma olasılığı ve kontrolleri hakkında bilgi alma hakkı vardır. Her hasta kendisini takip ve tedavi eden hekimden, o ana kadar kendisine yapılan işlemler, tetkik sonuçları, konulan teşhis ve uygulanan tedaviler ile bu tedavilerden alınan sonuçlar ve hastalığın seyri hakkında bilgi içeren epikriz (dosya özeti) isteyebilir. Ayrıca kendiyle ilgili tutulan kayıtları inceleme ve kayıtlarda hata varsa düzeltilmesini isteme hakkı vardır. Hastalar sağlık durumlarını belgelemek üzere resmi ve geçerli bir rapor talep edebilirler. Hastaya bilgi anlayacağı şekilde, ruhi durumuna uygun ve nazik biçimde verilmelidir.

Hasta Bilgilerinin Gizliliği

Hastanın muayenesi ve hastalığı ile ilgili bilgiler, ilgisiz kişiler yanında istenemez ve yapılamaz. Hastanın mahremiyetinin korunma hakkı vardır. Hastanın hekimine ve sağlık personeline verdiği her türlü bilgi gizlidir. Hastanın tedavisiyle ilgisi olmayan kişilere açıklanamaz, medyaya verilemez ve bilimsel yazılarda hastanın ismi açıklanamaz.

Rıza Alınması

Her türlü tıbbi müdahale öncesinde hastanın rızası alınmalıdır. Özellikle ameliyat öncesinde yapılacak ameliyatın riskleri, tedavi olasılığı hakkında hastaya tatmin edici bilgi verildikten sonra hastanın onayı halinde ameliyat yapılır. Bu onay yazılı olarak alınmalıdır. Hasta verdiği rızadan vazgeçebilir, tedaviyi reddetme ve durdurma hakkına sahiptir. Hastadan organ veya doku alınmasında rıza alınması şarttır.

Saygı Görme ve Moral Desteği Alma

Hastaların, insani değerlerine saygı duyulması, güler yüz ve şefkat görme hakları vardır. Hastaların dini inançlarına saygı duyulması ve ibadetlerini yapabilmesine imkan tanınması gerekir.

Güvenlik, Ziyaretçi ve Refakatçi Bulundurma

Hastaların sağlık kurumu içerisinde mal, can ve namus güvenliğinin sağlanması sağlık kurumunun görevidir. Hastalar endişeye düştüklerinde kurum yönetiminden bu haklarını talep edebilirler. Hastaların sağlık kurumunda kaldıkları süre içinde ziyaretçi kabul etme ve refakatçi bulundurma hakları vardır.

Şikayet Etme

Hastanın aldığı sağlık hizmetinden zarar görmesi veya kendine haksızlık yapıldığını düşünmesi durumunda, idari makamlara ve adli makamlara şikayet etme hakkı vardır.

Reşit / Mümeyyiz Olmayan Hastaların Hakları

Karar verme yeterliliği olmayan hastalarla ilgili işlemler, yasal temsilcisiyle yürütülür. Yasal temsilciyle birlikte reşit olmayan hastaların da mümkün olduğunda bilgilendirilmesine ve onayının alınmasına çalışılmalıdır. Hastanın yasal temsilcisi reddetse bile, acil müdahale gerektiren hayati bir tehlike karşısında hekim hastasının yararına olanı yapar. Beklemenin riskli olmadığı durulmada ise, yasal temsilcinin hasta aleyhine olan kararı için mahkemeye başvurulur. Acil hallerde hayati tehlikenin varlığında ve bilinç kapalılığında hekim, hastanın onayını varsayarak hasta için doğru olan işlemi yapar.

Hastalar Haklarını Nasıl Kullanmalıdır?

Öncelikle hasta olarak haklarımızın neler olduğunu, nerede başladığını ve sınırlarını iyi bilmeliyiz. Haklarımız ölçüsünde yükümlülüklerimiz olduğunu unutmamalıyız.

Hakkımızı kullanırken, bir başka hastanın ya da karşımızdaki sağlık çalışanın hakkını ihlal etmemeye özen göstermeliyiz.

Hakkımızı talep ederken nazik, anlaşılır, saygılı ve ısrarcı olmalıyız. Talep ve beklentilerimizi açık olarak ortaya koymalıyız

Sağlık kurumu, personeli ve prosedürler hakkında bilgi edinmek istediğinizde öncelikle o sağlık kurumunun internet sitesi varsa oradan, yoksa danışma veya halkla ilişkiler biriminden ya da yöneticisinden bilgi almayı deneyin.

Hastalığınızı, tahlil sonuçlarınızın ne anlama geldiğini, tedavinizi, ilaçları nasıl kullanacağınızı ve hastalığınızın olası seyrini hekiminizden, eczacınızdan ve ilgili hemşireden öğrenebilirsiniz.

Herhangi bir tıbbi girişim öncesinde ne yapılacağını, niçin yapılacağını, nasıl yapılacağını, bu işlem sırasında ne türlü risklere maruz kalacağınızı, alternatif yöntemlerin olup olmadığını ilgili kişiye sorup, işlemin yapılıp yapılmaması kararını buna göre vermelisiniz.

Hasta gizliliğinin korunmasıyla ilgili önlemlerin alınmadığını görüyorsak, görevli personele bu durumu hatırlatmalıyız. Örneğin, muayene odasında tedavinizle ilgili olmayan kişiler varsa, o kişilerin yanında rahat olamıyorsanız, bu durumu doktora hatırlatabilirsiniz. Teşhisiniz ve tedaviniz hakkında başkalarına bilgi verilmemesini hekiminizden veya servis hemşiresinden isteyebilirsiniz.

Tıbbi ve idari işlemler sırasında size gereken saygı, özen ve hakkaniyetin gösterilmediğini düşünüyorsanız, bunu hak ettiğinizi nazik bir şekilde hatırlatabilirsiniz.

Sağlık kayıtlarınızı incelemek veya bir nüshasını almak istediğinizde tıbbi sekreterle veya sağlık kurumu yöneticisiyle görüşerek talepte bulununuz.

Hakkınızı ihlal edildiğini, mağdur olduğunuzu düşünüyorsanız, buna neden olduğuna inandığınız sağlık çalışanı ile münakaşa ve kavga etmeksizin, öncelikle kurum içerisinde (hasta iletişim birimi, hasta hakları bürosu, hastane müdürlüğü veya başhekimlik) sorununuza çözüm aramalısınız.

Sağlık Kurumu ve Çalışanıyla İlgili Bir Sorun Yaşadığınızda Ne Yapmalısınız?

Hakkınızın ihlal edildiğini, mağdur edildiğinizi düşündüğünüzde, hakkınızı aramak ve zararınızı gidermek üzere çare aramalısınız. Ancak burada amacınızın sorununuzu çözmek olduğunu, karşınızdaki kişiyi suçlamak veya ona zarar vermek olmadığını unutmayınız. Haklı iken sizi haksız duruma düşürecek kabalıktan, şiddetten, öfke ve fevri davranışlardan kaçınınız. Bu şekilde davrandığınızda hem sorununuzu daha kolay çözebilir, hem de o sağlık kurumunda yaşanan sorunların ilgili personel ve yöneticiler tarafından farkına varılıp çözümler geliştirilmesinde ve hizmetin kalitesinin artırılmasına katkıda bulunmuş olursunuz.

Şikayete konu olan olayı, zamanını, yerini, olayla ilintili kişi veya kişileri, açıkça belirtmeniz gerekir. Muğlak, soyut, suçlayıcı ifadeler yerine, yaşadığınız sorunu açık ve net olarak aktarmayı tercih ediniz.

Şikayet konusu olaya tanıklık edenleri belirtin.

Şikayetinizi yazılı olarak yapın. Adınızı, soyadınızı, adresinizi, telefonunuzu yazmayı unutmayın. Şikayetin kayıta girdiği tarih ve kayıt numarasını alıp bu verilerle sonucu takip edebilirsiniz.

Şikayetinizi öncelikle kurum içerisindeki kişi yada birimlere (hasta iletişim birimi, hasta hakları bürosu, hastane müdürlüğü veya başhekimlik) iletin.

Şikayetinizle ilgili yapılan işlem tatminkar değilse, bir üst kuruma (Sağlık Müdürlüğü, Rektörlük, Valilik) önceki şikayet dilekçenizin tarih ve sayısını vererek başvurabilirsiniz.

HASTALARIN YÜKÜMLÜLÜKLERİ NELERDİR?

Hastaların hakları bulunmakla birlikte sağlık hizmetlerinin etkin ve verimli sunulabilmesi için bir takım sorumlulukları vardır. Bunların başında, hastaların sağlık kurumlarında hizmetlerin aksamadan verilebilmesi için belirlenen kurallara uymaları gereği gelir.

Hastalar randevu tarihlerine ve saatlerine özenle uymalıdırlar. Randevularına gelemeyecekleri zaman önceden haber vermelidirler. Hastalar hekimlerin ve sağlık çalışanlarının zamanlarına saygı göstermeli, onların gereksiz yere ve randevusuz olarak meşgul etmemelidirler. Hastalar tıbbi durumlarının gerektirdiği öncelikler haricinde, imtiyaz ve iltimas talep etmemelidirler. Acil ve ilk yardım hizmetlerinin sağladığı öncelik ve ayrıcalıkları suistimal etmeye kalkmamalıdırlar.

Hasta refakatçileri ve ziyaretçileri, hastane temizlik ve hijyenini bozacak şekilde hareket etmemelidirler. Hasta refakatçileri ve ziyaretçileri hastanede gürültü yapmamalı, asayiş ve huzuru bozacak davranışlardan kaçınmalıdırlar. Hastaneye hastanın perhizine uymayacak yiyecekler getiremezler, sağlık çalışanlarına saygı ve görgü kuralları çerçevesinde davranmalıdırlar.

Hastalar, hekim ve sağlık çalışanlarının mesleki bilgi ve ilkeler ışığında bağımsız karar verme özgürlüklerini kısıtlayacak şekilde psikolojik, sosyal ve fiziksel baskı kurmaya kalkışmamalıdırlar. Tıbbi endikasyon olmaksızın rapor ve sosyal güvenlik kurumlarının sunduğu olanaklardan haksız ve usulsüz biçimlerde yararlanma talebinde bulunamazlar. Hastalar sağlık durumları hakkında, gerçeğe aykırı belge ve dokuman düzenlenmesini isteyemezler. Hastaların hekim ve sağlık personeline yanlış ve eksik bilgi vermeleri ve bazı gerçekleri gizlemeleri kabul edilemez. Hastalar kimliklerini, adres ve telefonlarını doğru olarak bildirmelidir ve sorulara makul biçimde cevaplar vermelidirler.

Hastalar önerilen bir tedaviyi reddebilirler. Ancak bu durumda, alternatif başka bir tedavi uygulanıp uygulanmaması tedavisiz kalma konusundaki tercihlerini hekimlerine açıkça söylemelidirler. Önerilen tedaviyi kabullenen hasta, bu tedaviye uyum göstermeli ve tarif edildiği gibi uygulamalıdır. Yaşamı tehdit eden veya ağır olumsuz sonuçlar doğurabilecek durumlarda, önerilen tedaviyi reddeden hasta, bu tercihini yazılı olarak belgelemek isteyen hekim ve sağlık kurumunun isteğini geri çeviremez.
Hastalar hastalıkları konusunda bilgi almak istemedikleri takdirde, bunu hekimlerine başta belirtmeli ve hastalığı ile ilgili kimlere bilgi verilmesini istemediklerini açıklamalıdır.

Hastalar, yeterince bilgi aldıklarında, kendilerine uygulanacak tedaviyle ilgili kararlar vermekten kaçınamazlar. Hastalar teşhis ve tedavi sürecinde, hekim ve diğer sağlık çalışanlarıyla her aşamada iş birliği yapmalıdırlar ve kendilerine öğretilen bilgi ve becerileri kazanmak üzere, gereken çabayı sarf etmelidirler. Hasta yanı anda iki tedaviyi yürütüyorsa, hekimlerine bu konuda bilgi vermelidir. Hastalar kurum veya hekimden aldıkları rapor, epikriz, film veya tetkikleri, başvurdukları diğer bir hekim veya sağlık kurumundan saklamamalıdırlar.

Taburcu edilmesi veya başka bir kuruma sevki gereken hasta, bu durum kendisine bildirildikten sonra makul bir süre içerisinde nakil için gerekli olan işlemleri yapmalıdır. Hastalar izinsiz olarak kendileriyle ilgili dosyaları ve diğer dokümanları durum dışına çıkaramazlar. Hastalar taburcu edildikten sonra, evlerinde kendilerine verilen tedaviyi uygulamalı ve önerildiği gibi ayaktan kontrolleri yaptırmalıdırlar.

Hastalar, organ ve dokularının ölümlerinden sonra alınıp, başkalarınca kullanılmasına izin veriyorlarsa bunu yazılı olarak belgelemelidirler. Hasta, ölüm veya bilinçsiz kalması halinde, kendisiyle ilgili tıbbi kararların kim tarafından verilmesini istediğini yazılı olarak beyan etmelidir. Hasta hepatit ve AIDS gibi sağlık çalışanlarını riske atacak bir bulaşıcı hastalığının bulunduğunu biliyorsa, bunun kendisinin teşhis, tedavi ve tıbbi bakımıyla ilgilenen ilgililere en başta ifade etmelidir.

Hastalar, sağlık kurumuna ait eşya ve cihazlara zarar verememelidir. Cihaz ve eşyaların korunması, yıpratılmaması için gereken titizliği göstermelidir. Hastalar hastaneleri barınma, beslenme ve sosyal bakım eksikliklerini gidermek amacıyla kullanamazlar.

SAĞLIK KURUMLARINDA UYULMASI GEREKEN GENEL KURALLAR

Sağlık kurumlarından alacağınız hizmetin kalitesinin artması ve aksamaların önlenmesi için, hasta ve hasta yakınlarının dikkat etmesi gereken genel kurallar şunlardır:

Otoparkı gerektiği gibi kullanın. Araçlarınızı sağlık kurumunun otoparkında hastalara ayrılmış yerlere uygun ve başka araçlarını çıkmasını engellemeyecek şekilde park etmelisiniz.

Bir refakatçi yeterlidir. Sağlık kurumlarına giderken yanınızda bir refakatçi bulundurmanız yeterlidir. Daha fazla kişi gereksiz yere kalabalık oluşturur ve sağlık çalışanlarının rahat çalışmalarını engeller.

Randevunuza erken gelin. Sağlık kurumuna giderken randevunuzdan en az yarım saat önce giderek, gerekli evrak işlemlerini yaptırmalısınız.

Hastaneye çocuk götürmeyin. Hasta olmadıkları sürece hastaneye giderken yanınızda çocuk götürmeyin.

Sesinizi yükseltmeyin. Sağlık kurumlarında yüksek sesle konuşmamalı ve gürültü yapmamalısınız.

Sağlık kurumlarına yiyecek, içecek götürmeyiniz.

Tuvalet ve lavaboları temiz kullanmalısınız.

Çöp kutuları dışına çöp atmayınız, yerlere tükürmeyiniz.

Cep telefonlarınızı hastane içerisinde sessiz moda tutunuz.

Yaka kartıyla dolaşın. Refakatçi ve ziyaretçiler, yaka kartlarını görülebilecek şekilde asarak hastane içerisinde dolaşmaları gerekmektedir.

Nezaket ve anlayış gösterin. Sağlık çalışanlarına ve diğer hastalara nazik ve anlayışlı davranmalısınız.

Sağlık kurumunun işleyişiyle ilgili ilke ve kurallara uymalısınız. Ayrıcalık, iltimas talebinde bulunmamalısınız.

Güvenlik görevlilerinin ve hastane personelinin uyarılarını dikkate alınız.

Yangın merdivenlerini amacı dışında kullanmayınız ve buralara eşya koymayınız.

Sigara içmeyiniz. Hastane içerisinde ve yakın çevresinde asla sigara içmeyiniz.

Sıranıza ve hakkınıza rıza gösterin. Muayene sırası ve diğer hususlarda hakkınıza rıza göstermeli, başkalarının sırasına tecavüz etmeyip kurallara uymalısınız. Tıbbi durumunuzun gerektirdiği acil haller dışında öncelik talebinde bulunmamalısınız.

İlgili sağlık personeli dışında müdahalede bulunanlara izin vermeyiniz. Doktorunuz ve hemşireniz dışında tanımadığınız biri, size herhangi bir müdahalede bulunmaya, sizden hastalığınız ve tedavinizle ilgili olarak bilgi almaya veya sizi muayene etmeye kalkışıyor yada tedaviniz konusunda sizi yönlendirmeye çalışıyorsa, bunu derhal hemşire ve doktorunuza veya güvenlik görevlisine bildiriniz.

Hekim ve sağlık çalışanlarını baskı altına almaya ve haksız işlem yaptırmaya zorlamamalısınız.

Sağlık kurumlarının size ait olduğunu ve sağlık çalışanlarının da size hizmet ettiğini unutmayınız.